|
نگاهی به سلوک دینی مهندس مهدی بازرگان
مهدی ممکن
(بزرگداشت پانزدهمین سال فقدان مهندس مهدی بازرگان در شهرپاريس) *
مهدی ممکن باتوجه به گستردگی تالیفات, سحنرانی ها وآثاردینی مهندس بازرگان وزمان محدود برای ایراد سحنرانی, بیانات خود را به نگاه مهندس بازرگان به بعثت انبیاء (علیهم السلام) محدود نمود.
اوگفت طبق آموزه های قرآن هدف اصلی رسالت انبیاء آشکارساحتن سرشت یکتا پرستی انسان ومنطبق برآفرینش کل هستی است (1)
نماد هدف مذکور کلمه لااله الاالله (نیست معبودی جزخدا) است , خدائی که قابل توصیف وتعریف نمیباشد(2)
پیامبران بهنگام حضورشان درقوم خود, درراه تبلیغ یکتا پرستی ومبارزه با شرک متحمل آزار وسختی ها ی فراوان میشوند بویژه ازناحیه اشراف و قدرتمدارانی که یکتا پرستی, مانع ادامه ستم آنها به مردم وتعطیل امتیازات انحصاری شان میگردد.
اما جان سخت ترین وپایدارترین نوع شرک,پس ازرحلت وغیبت پیامبر رخ مینماید بدین ترتیب که متولیان رسمی دین ازپیامبر"بت"میتراشند وکسی که آمده بود بت شکنی کند خودتبدیل به بت جدید میگردد؛ بارزترین این نوع شرک درادعای احباریهود ورهبانان نصرانی دیده میشود که به پیامبران نسبت فرزندی به خدا دادند (3)و ازآنجا که پایه این نوع شرک برحهل وتحمیق مردمی استواراست که تصوری توهم آمیزو آسمانی ازانبیا,دارند میدان برای دین فروشان بازترمیشود؛
سخنران افزود با وجود اینکه قرآن ازطریق آیاتی راه را براین نوع شرک بسته است معهذا اسلام هم ازدست اندازی های شرک آلود پس ازرحلت رسول اکرم برکنار نماند ودرجعل حدیث وروایت به رسول خدا ویژگی های اغراق آمیزی را نسبت دادند که به هیچوجه با آموزه های قرآن وعقل ومنطق تناسب ندارد ازاین دست که خداوند تعالی کائنات را به خاطررسول اکرم آفرید و نورمحمدی را قبل از پیدایش کائنات بوجودآورد و..... روشن است که قائل شدن به اینگونه رابطه خاص پدرفرزندی ومیراث بری ازخدا یا رابطه استثنائی خداوند با بندگانش اولا نوعی توصیف ازخدای وصف ناپذیراست ودرثانی "ضوایط"ی راکه ناموس هستی برآن ها استواراست فدای "روابط " میسازد!
سحنران نتیجه گرفت آنجا که روابط بر ضوابط حاکم شود آنچه تباه میشود منش وشخصیت ذاتی انسان است چرا که محصولش ازطرفی ظهورخودکامکان با عنوان ظل الله وقبله عالم وسلطان صاحب قران وقدرقدرت ووالیان مطلق خدا و....خواهد بود وازطرف دیگر سفله گان ونوکران جان نثاروغلامان خانه زاد و خاک پای بندگان اعلیحضرت و...وازهمین جاست که شاخصه اصلی حکومت های خود کامه وبویژه نوع دینی آن را عدم پایبندی به ضوابط وقانون تشکیل میدهد چه شرعی وچه عرفی, حتی قوانینی که خود به پاسداری ازآن تعهد نموده وقسم یاد کرده اند.
مهندس بازرگان در مبارزه با چنین فساد است که در ایام مبعث وهرجا که مناسبتی پیش میامد درسخنرانی هایش به موضوع بعثت انبیاء می پرداخت وقلم میزد.وبرآیاتی ازقرآن تکیه میکرد که موضوع آنها پیش گیری مسلمانان ازافتادن به دام انحراف و شرکی که ازرسول اکرم" بت " میسازد وموجودی غیر بشری وآسمانی ارائه میدهد: آیاتی که تاکید دارد رسول خدا بشری مثل سایرین است؛ فقط به او ازطرف خدا وحی میشود؛آیاتی که تصدیق میکند رسول خدا غیب نمیداند؛ آیاتی که رسول خدارا ازخطا واشتباه مصون نمیداند؛آیاتی که رسول خدا ازعذاب قیامت درصورت ارتکاب معصیت, استثنا نمیشود؛ آیاتی که به رسول خدا تذکر میدهد وظیفه ای جزابلاغ پیام ندارد؛ آیاتی که رسول خدا را ازسیطره ونگهبانی وکالت بر مردم بر حذر میدارد وهمچنین آیه 144سوره آل عمران که میگوید"محمد, رسولی بیش نیست؛ همچنانکه رسولان پیشین وهرآینه بمیرد یا کشته شود جای آن نیست که مردم به مواضع گذشتگانشان برگردند؛ (مضمون همین آیه درآیه 75 سوره نساء در مورد مسیح تکرار شده است)
واین پیام روشنی است براینکه اصالت در پیام است ونه آورنده پیام
اینکه هروز در جوامع اسلامی در شبانه روز چندین نوبت درماذنه ها شهادت وندا سرداده میشود که محمد(فقط) رسول خداست , اینکه مسلمانان درتمام نمازهای شب وروز خود باید شهادت دهند که محمد بنده خدا ورسول اوست؛ اینکه اولین تلقین به گوش نوزاد مسلمان همین شهادت است , اینکه تاکید میشود آخرین کلام مسلمان پیش ازمرگ همین شهادت باشد واینکه درهرجا وهرمناسبت دیگر, اقرار به همین شهادت توصیه میشود همه وهمه کوششی است که ازمحمد بت شکن, بت ساخته نشود.نتیجه این تمهیدات درقرآن این شد که معاصران رسول خدا در ذهن خود از او دوچهره میشناختند؛ یکی محمد رسول الله ودیگری محمدابن عبدالله؛ هنگامی که متصل به وحی بود ازخطا مصون بود وحرف او کلام خدا بود(محمد رسول الله) در سایر مواقع بین او ودیگران فرقی نبود (محمدابن عبدالله)؛ گاه مطلبی میگفت ومخاطبانش سئوال میکردند این کلام خداست یا سخن خودت؟ ودر صورت دوم کسی ملزم به پذیرفتن آن نمیشد.
سخنران اظهار داشت ازنقاط درخشان جنبش سبزاین است که برهدف یعنی بازپس گرفتن حق غصب شده ملت تاکید میشود ونه به فرد وهمین ضمانت خواهد کرد که در دام انحراف آلوده به شرک گرفتار نیاید
مهدی ممکن یاد آور شد اخلاق بتوارگی وعوضی گرفتن بت شکن بجای بت منحصربه جوامع دینی وگذشته های دور نیست؛ که مقبره ها قبله وبتکده شود وتصویرآقای خمینی درماه دیده شود وجمکران زیارتگاه عمومی شود ,بلکه پدیده ای است که همه جوامع را تهدید میکند وبعنوان مصداق روشن از بت سازی "مبارزه ضد امپریالیسم"در نیم قرن اخیردر میهن یاد کرد که چگونه مدافعان رادیکال آن آب به آسیاب امپریالیسم ریختند وکمک به سقوط دولت دکتر مصدق ونیزتضعیف دولت بازرگان کردند.معاون مطبوعات وزارت ارشاد دردولت موقت, گفت در اینمورد شایسته است به مطبوعات سال های 30/31 و57/58 مراجعه شود. ویادآورشد هم اکنون درجامعه ما بعضی مقامات از"مبارزه با دشمن خارج" بت میسازند ودائم برتنور آن میدمند که بگفته علی (ع) کلمه حقی است ولی اراده باطلی پشتوانه آنست.
مهدی ممکن در مورد اطاعت از"اولی الامر" که سئوال شد اظهار داشت درقرآن کریم آیات متعددی وجود دارد که به اشکال مختلف امربه اطاعت ازخدا ورسول شده است ودرمواردی حتی اطاعت ازرسول را بمثابه اطاعت ازخدا طرح میکند وهمچنین درآیاتی پرواداشتن ازخدا همراه اطاعت ازرسول آمده است ؛ تنها در یک مورد(آیه59 سوره نساء) چنین آمده است : "ای آنانکه ایمان آورده اید اگر بخدا وآخرت ایمان دارید اطاعت کنید خدا ورسول واولیای امرخود را واگردرچیزی نزاع داشتید به خدا ورسولش ارجاع دهید این بهترونکوتراست در فرجام"
دراین آیه که غالبا به بخش اول آن توجه میشود واز بخش دوم سهوا ویا عمدا غفلت میشود سه نکته مهم نهفته است : اول اینکه اولیای امربصورت جمع آمده وهمه متصدیان اموررا دربر میگیرد نه یکنفر خاص را دوم اینکه آنها (اولیای امر)ازخود شماهستند وفرقی باشما ندارند وسوم اینکه تائید میکند که بین شما واولیای امرامکان پیش آمد اختلاف وجدال وجود دارد دراین صورت آنرا به(کتاب) خدا و(روش) پیامبربعنوان ملاک (فصل الخطاب)ارجاع دهید وبدین ترتیب خق انتقاد واعتراض به متصدیان را برای حکومت شوندگان به رسمیت میشناسد.
1-آیه سی ام سوره روم
2-آیه 159سوره صافات –نهج البلاغه فراز چهارم خطبه152
3-آیه سی ام سوره توبه
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
* ـ بزرگداشت پانزدهمین سال فقدان مهندس مهدی بازرگان در شنبه سی ام ژانویه ٢٠١٠(دهم بهمن ماه ١٣٨٨) در شهرپاريس با حضور عده ای از هموطنان برگزارشد.
سخنرانان جلسه آقايان منصور بيات زاده ، احمد سلامتيان و مهدی ممکن بودند.